BLOG

ADHD u dzieci i dorosłych – jak neurodiagnostyka wspiera różne grupy wiekowe

ADHD jest zaburzeniem, którego objawy mogą zmieniać się wraz z wiekiem, mając bezpośrednie przełożenie na diagnostykę i terapię. Nadpobudliwość motoryczna widoczna u siedmiolatka może być mniej widoczna w dorosłości, ale towarzyszące jej deficyty uwagi i dysfunkcje wykonawcze pozostają. Zmienia się również neurofizjologiczne podłoże zaburzenia. Profil aktywności bioelektrycznej mózgu dziecka z ADHD różni się istotnie od profilu osoby dorosłej z tą samą diagnozą.

W najnowszym artykule, autorstwa specjalistki neurokognitywistyki Weroniki Redos, przyglądamy się temu, jak neurodiagnostyka (przede wszystkim QEEG) wspiera diagnostykę i terapię ADHD w różnych grupach wiekowych. Omawiamy również czym różni się podejście do pacjentów pediatrycznych od podejścia do dorosłych w kontekście badań neurofizjologicznych oraz doboru protokołu terapeutycznego.

ADHD na przestrzeni lat – jedno zaburzenie, różne oblicza

Październik to Międzynarodowy Miesiąc Świadomości ADHD (Zespołu Nadpobudliwości Psychoruchowej z Deficytem Uwagi). To doskonała okazja, aby przyjrzeć się temu, jak obraz zaburzenia zmienia się na przestrzeni życia. Przez długi czas uważano, że ADHD „mija” z wiekiem. Dziś wiemy, że nawet u ok. 70% osób, które otrzymały diagnozę ADHD w wieku dziecięcym, objawy utrzymują się w dorosłości3. Mogą one jednak zmieniać swój charakter. Badania populacyjne szacują światową częstość występowania ADHD na 5–7% u dzieci i ok. 2,5–3,4% u dorosłych, chociaż obydwie statystyki są prawdopodobnie niedoszacowane,3,4,6,8,9.

Zmiana obrazu klinicznego między grupami wiekowymi ma bezpośrednie przełożenie na diagnostykę i terapię, gdyż profil aktywności bioelektrycznej mózgu dziecka z ADHD – i co za tym idzie, profil QEEG pacjenta pediatrycznego – różni się od profilu dorosłego z tą samą diagnozą.

Profil QEEG pacjentów pediatrycznych z ADHD

U dzieci z ADHD najlepiej udokumentowanym wzorcem QEEG jest podwyższony stosunek theta/beta (TBR) w okolicach czołowych i centralnych. Przeprowadzone metaanalizy, obejmujące dekadę badań, wykazały, że TBR jest statystycznie podwyższony u dzieci z ADHD w porównaniu z grupą kontrolną, przy zachowaniu umiarkowanej wielkości efektu11. Wzorzec ten interpretuje się jako przejaw niedostatecznego pobudzenia kory przedczołowej – obszarów odpowiedzialnych za kontrolę wykonawczą, hamowanie impulsów i regulację uwagi.

Inne wzorce aktywności bioelektrycznej opisywane u dzieci to podwyższona moc absolutna fal theta w okolicach czołowych i centralnych oraz obniżona moc fal beta. Również podwyższona moc alfa jest często obserwowana u pacjentów pediatrycznych. Warto przy tym podkreślić, że żaden z tych wzorców nie jest markerem uniwersalnym. Część dzieci z ADHD nie wykazuje standardowo opisanych zmian w powyższych pasmach2, a wysoki TBR może występować u części dzieci zdrowych z innych przyczyn, związanych na przykład z zaburzeniami snu. Dlatego również w tej grupie wiekowej QEEG traktuje się jako narzędzie uzupełniające neurodiagnostykę, a nie w pełni zastępujące diagnozę kliniczną.

Różnice w neurodiagnostyce między grupami wiekowymi – praktyczne implikacje

Ze względu na występujące zmiany pomiędzy profilami aktywności bioelektrycznej mózgu pacjentów pediatrycznych z ADHD i pacjentów dorosłych, niezbędne staje się indywidualne podejście diagnostyczne i terapeutyczne. Na podstawie literatury naukowej możemy przedstawić wybrane różnice w podejściu neurodiagnostycznym między dziećmi a dorosłymi z ADHD:

  • Wartość diagnostyczna TBR

U dzieci podwyższony TBR jest jednym z bardziej spójnych markerów ADHD. U dorosłych jego wartość diagnostyczna jest istotnie niższa i nie powinna być stosowana jako samodzielne kryterium diagnostyczne w ADHD.

  • Potrzeba indywidualizacji

  U dorosłych konieczność analizy wielowymiarowej jest szczególnie istotna, gdyż heterogenność wzorców QEEG jest wyższa niż w populacji dziecięcej. Jeden wskaźnik rzadko wystarcza do diagnozy. Kluczowe staje się zestawienie wzorców aktywności bioelektrycznej z obserwacją kliniczną i wywiadem lekarskim.

  • Współwystępujące zaburzenia

U dorosłych pacjentów ADHD częściej współwystępuje z depresją, zaburzeniami lękowymi i uzależnieniami, co może modyfikować obraz QEEG i wymaga szczególnej ostrożności interpretacyjnej przy ocenie wyników.

  • Normy referencyjne

Bazy normatywne QEEG są budowane z uwzględnieniem wieku pacjentów. Zapis 8–latka i 40–latka różni się fizjologicznie i nie może być oceniany tą samą normą – co stanowi podstawowy, ale często niedoceniany wymóg techniczny w pracy klinicznej.

Neurofeedback w różnych grupach wiekowych – co mówią badania?

Zdecydowana większość badań klinicznych nad neurofeedbackiem w ADHD dotyczy dzieci i młodzieży, stąd w tej populacji baza dowodów jest najsilniejsza. Metaanalizy konsekwentnie wykazują umiarkowany efekt terapii opartej na protokołach TBR, SMR i SCP w zakresie uwagi, nadruchliwości i impulsywności u dzieci z ADHD11.

Badania nad neurofeedbackiem u dorosłych z ADHD są liczniejsze niż dekadę temu, ale wciąż ograniczone liczebnością prób i jakością metodologiczną. Aktualne prace naukowe – w tym przegląd Enriquez–Geppert i in. (Current Psychiatry Reports, 2019)5, obejmujący badania z tej populacji – wskazują na pozytywne efekty w zakresie uwagi i funkcji wykonawczych u dorosłych, chociaż z niższym poziomem pewności niż w populacji dziecięcej. Kluczową obserwacją płynącą z badań jest to, że również w grupie dorosłych efekt terapii neurofeedback jest lepszy, gdy zostanie ona poprzedzona badaniem QEEG, a jej protokół zostanie indywidualnie dostosowany do profilu aktywności mózgu pacjenta10.

Warto również zaznaczyć, że u dorosłych terapia EEG Biofeedback jest często prowadzona łącznie z interwencjami poznawczymi lub psychoterapeutycznymi. Według badań takie podejście łączone wykazuje wyższą skuteczność terapeutyczną, niż stosowanie neurofeedbacku jako jedynej formy interwencji.

Neurodiagnostyka ADHD – wspólna zasada, różne zastosowania

QEEG i EEG Biofeedback znajdują zastosowanie w diagnostyce i terapii ADHD zarówno u dzieci, jak i u dorosłych, ale nie w identyczny sposób. Pacjenci pediatryczni korzystają przede wszystkim z protokołów opartych na dobrze udokumentowanych wzorcach bioelektrycznych, takich jak TBR, SMR czy SCP. Dorośli wymagają bardziej zindywidualizowanego podejścia, opartego na wielowymiarowej analizie QEEG i uwzględnieniu współwystępujących zaburzeń. We wszystkich grupach wiekowych obowiązuje jednak ta sama podstawowa zasada – protokół powinien wynikać z profilu aktywności bioelektrycznej mózgu pacjenta, a nie z jednego uogólnionego schematu diagnostycznego.

AKSON Centrum Edukacji prowadzi szkolenia z zakresu QEEG oraz EEG Biofeedback I i II stopnia, uwzględniające specyfikę pracy z różnymi grupami wiekowymi. Zapraszamy do zapoznania się z ofertą szkoleniową i kontaktu ws. najbliższych terminów: marketing@akson–edu.pl.

WIEDZA, KTÓRA POMAGA.

📧 akson@akson–edu.pl | 📞 +48 22 724 69 40 | 🌐 akson–edu.pl

AUTORKA: Weronika Redos – specjalistka neurokognitywistyki, autorka współpracująca z AKSON Centrum Edukacji

BIBLIOGRAFIA

  1. Adamou, M., Fullen, T., & Jones, S. L. (2020). EEG for Diagnosis of Adult ADHD: A Systematic Review With Narrative Analysis. Frontiers in psychiatry, 11, 871. https://doi.org/10.3389/fpsyt.2020.00871

  2. Arns, M., Conners, C. K., & Kraemer, H. C. (2013). A decade of EEG Theta/Beta Ratio Research in ADHD: a meta-analysis. Journal of attention disorders, 17(5), 374–383. https://doi.org/10.1177/1087054712460087

  3. Cortese, S., Bellgrove, M. A., Brikell, I., Franke, B., Goodman, D. W., Hartman, C. A., Larsson, H., Levin, F. R., Ostinelli, E. G., Parlatini, V., Ramos-Quiroga, J. A., Sibley, M. H., Tomlinson, A., Wilens, T. E., Wong, I. C. K., Hovén, N., Didier, J., Correll, C. U., Rohde, L. A., & Faraone, S. V. (2025). Attention-deficit/hyperactivity disorder (ADHD) in adults: evidence base, uncertainties and controversies. World psychiatry : official journal of the World Psychiatric Association (WPA), 24(3), 347–371. https://doi.org/10.1002/wps.21374

  4. Danielson, M. L., Claussen, A. H., Bitsko, R. H., Katz, S. M., Newsome, K., Blumberg, S. J., Kogan, M. D., & Ghandour, R. (2024). ADHD Prevalence Among U.S. Children and Adolescents in 2022: Diagnosis, Severity, Co-Occurring Disorders, and Treatment. Journal of clinical child and adolescent psychology : the official journal for the Society of Clinical Child and Adolescent Psychology, American Psychological Association, Division 53, 53(3), 343–360. https://doi.org/10.1080/15374416.2024.2335625

  5. Enriquez-Geppert, S., Smit, D., Pimenta, M. G., & Arns, M. (2019). Neurofeedback as a Treatment Intervention in ADHD: Current Evidence and Practice. Current psychiatry reports, 21(6), 46. https://doi.org/10.1007/s11920-019-1021-4

  6. Fayyad, J., De Graaf, R., Kessler, R., Alonso, J., Angermeyer, M., Demyttenaere, K., De Girolamo, G., Haro, J. M., Karam, E. G., Lara, C., Lépine, J. P., Ormel, J., Posada-Villa, J., Zaslavsky, A. M., & Jin, R. (2007). Cross-national prevalence and correlates of adult attention-deficit hyperactivity disorder. The British journal of psychiatry : the journal of mental science, 190, 402–409. https://doi.org/10.1192/bjp.bp.106.034389

  7. Kopańska, M., & Trojniak, J. (2025). From Aberrant Brainwaves to Altered Plasticity: A Review of QEEG Biomarkers and Neurofeedback in the Neurobiological Landscape of ADHD. Cells, 14(17), 1339. https://doi.org/10.3390/cells14171339

  8. Song, P., Zha, M., Yang, Q., Zhang, Y., Li, X., Rudan, I., & Global Health Epidemiology Reference Group (GHERG) (2021). The prevalence of adult attention-deficit hyperactivity disorder: A global systematic review and meta-analysis. Journal of global health, 11, 04009. https://doi.org/10.7189/jogh.11.04009

  9. Staley, B. S., Robinson, L. R., Claussen, A. H., Katz, S. M., Danielson, M. L., Summers, A. D., Farr, S. L., Blumberg, S. J., & Tinker, S. C. (2024). Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder Diagnosis, Treatment, and Telehealth Use in Adults – National Center for Health Statistics Rapid Surveys System, United States, October-November 2023. MMWR. Morbidity and mortality weekly report, 73(40), 890–895. https://doi.org/10.15585/mmwr.mm7340a1

  10. Ölçüoğlu R. (2025). Neurofeedback for ADHD: Exploring the Role of Quantitative EEG and Brainwave Modulation. Brain and behavior, 15(8), e70714. https://doi.org/10.1002/brb3.70714

  11. Wu, G., He, Q., Li, D., Zhang, Z., Miao, J., & Shu, Y. (2024). Comparative Efficacy of Neurofeedback Interventions for Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder in Children: A Network Meta-Analysis. Brain and behavior, 14(12), e70194. https://doi.org/10.1002/brb3.70194

 

SHARE ON

Szukaj

Kategorie
Tagi
[ultimatemember form_id="656"]