SZKOLENIE DLA LEKARZY I TECHNIKÓW SPECJALIZUJĄCYCH SIĘ
W ZAKRESIE NEUROLOGII, PSYCHIATRII I REHABILITACJI
Metody przezczaszkowej stymulacji elektrycznej (tES) przeszły w ostatnich dwóch dekadach drogę od ciekawostki naukowej do obiecującego narzędzia klinicznego. Mimo iż tDCS, tACS czy tRNS nadal wymagają wielu badań, aby w pełni ugruntować swoją pozycję, to tempo postępu w tej dziedzinie jest imponujące.
W tym artykule autorstwa specjalistki neurokognitywistyki, Weroniki Redos, przyglądamy się najnowszym trendom i odkryciom z obszaru tES: jakie innowacje czekają nas w obszarze neuromodulacji prądem? jak aktualne badania kształtują nasze zrozumienie działania tES? oraz czy w niedalekiej przyszłości stymulacja mózgu prądem stanie się powszechną częścią standardowej opieki medycznej? Specjalistów pragnących wdrożyć te innowacyjne rozwiązania do swojej praktyki już dziś, zapraszamy na dedykowane szkolenia z tDCS prowadzone w AKSON Centrum Edukacji.
Nowe horyzonty kliniczne dla tES
Dotychczasowe zastosowania tES w terapii depresji, ADHD, bólu przewlekłego czy w rehabilitacji poudarowej, to dopiero początek. Aktualne badania kliniczne odkrywają kolejne obszary, w których stymulacja mózgu prądem może przynieść korzyści.
Jednym z gorących tematów jest choroba Alzheimera i inne zespoły otępienne – trwają zaawansowane próby kliniczne, w których tACS o częstotliwości gamma (40 Hz) stosuje się u pacjentów z chorobą Alzheimera, nawiązując do odkryć sugerujących, że takie oscylacje mogą sprzyjać oczyszczaniu mózgu z patologicznych białek. Również tDCS jest badany w otępieniach pod kątem poprawy funkcji poznawczych i jakości życia chorych.
Kolejny kierunek to psychiatria dziecięca. Naukowcy sprawdzają, czy wczesna interwencja tES u nastolatków z wysokim ryzykiem psychozy albo u dzieci z zaburzeniami ze spektrum autyzmu może korzystnie wpłynąć na rozwój. Pierwsze wyniki wskazują na umiarkowane efekty w poprawie koncentracji, co rodzi ostrożny optymizm, ale i potrzebę dalszych badań.
Zróżnicowane protokoły i terapie skojarzone z tES
Przyszłość tES to także odejście od podejścia „jedna metoda dla wszystkich” na rzecz protokołów hybrydowych i spersonalizowanych. Coraz więcej badań łączy tES z innymi terapiami, aby wykorzystać synergię metod neuromodulacyjnych. Na przykład w rehabilitacji ruchowej testuje się połączenie tDCS z obrazowaniem ruchowym (MIT) – pacjent najpierw otrzymuje stymulację kory ruchowej, a następnie wyobraża sobie wykonywanie ruchów sparaliżowaną kończyną, co razem ma silniej pobudzać sieci motoryczne.
Inne badania łączą tES z wirtualną rzeczywistością (VR). Osoba po udarze ćwiczy w wirtualnym otoczeniu, a w tym samym czasie przez jej korę przepływa prąd stymulujący. Taka kombinacja zwiększa zaangażowanie pacjenta i może potęgować efekty rehabilitacji.
W dziedzinie zaburzeń poznawczych popularność zdobywa natomiast połączenie treningów kognitywnych z tES. Przykładowo, w terapii łagodnych zaburzeń poznawczych wykazano, że grupa wykonująca ćwiczenia pamięciowe z równoczesnym tDCS osiągnęła większą poprawę pamięci niż grupa wykonująca tylko ćwiczenia. To sugeruje, że „priming” za pomocą tES może stać się standardową praktyką w celu uzyskania lepszych rezultatów.
Personalizacja terapii tES dzięki neuroobrazowaniu i AI
Ciekawym nurtem badań jest wykorzystanie nowoczesnych technik neuroobrazowania w planowaniu stymulacji. Pojawiają się koncepcje, by przed rozpoczęciem tES wykonywać fMRI lub PET, aby zidentyfikować indywidualne wzorce aktywności i metabolizmu mózgu pacjenta, a następnie ukierunkować stymulację dokładnie tam, gdzie wykryto odchylenia.
Do projektowania spersonalizowanych protokołów włącza się także sztuczną inteligencję. Istnieją modele komputerowe i algorytmy uczące się na podstawie setek przebadanych pacjentów, które mogą w przyszłości pomóc przewidzieć, jaki montaż elektrod i parametry stymulacji dadzą największą szansę sukcesu u danego pacjenta.
Upowszechnienie tES – urządzenia domowe i akceptacja regulacyjna
Być może najważniejszym wydarzeniem ostatnich miesięcy, zwiastującym przyszłość tES, jest historyczna decyzja amerykańskiej FDA z grudnia 2025 – zatwierdzenie do użytku klinicznego pierwszego urządzenia tDCS do terapii domowej w depresji. Chodzi o system Flow Neuroscience (opaskę do stymulacji czołowej), który po serii badań wykazujących bezpieczeństwo i skuteczność w terapii epizodów depresji uzyskał dopuszczenie do sprzedaży na receptę w USA.
To przełomowy moment, gdyż po raz pierwszy instytucja regulacyjna zaakceptowała tES jako pełnoprawną metodę leczenia określonej choroby (depresji umiarkowanej i ciężkiej) z możliwością stosowania przez pacjenta samodzielnie w domu. Oczywiście, rodzi to pytania o edukację użytkowników i nadzór lekarzy nad terapią domową, ale trend jest wyraźny – tES wychodzi z murów kliniki.
Perspektywy i wyzwania
Mimo wielu optymistycznych akcentów, trzeba pamiętać, że tES wciąż stoi przed wyzwaniami. Po pierwsze, standaryzacja protokołów – środowisko naukowe pracuje nad ustaleniem jednolitych wytycznych (dotyczących m.in. montażu elektrod, zakresu natężenia czy procedur bezpieczeństwa), co ułatwiłoby porównywanie wyników badań i wdrażanie terapii w różnych ośrodkach.
Po drugie, edukacja i świadomość – rozpowszechnienie tES zależy od tego, czy lekarze, fizjoterapeuci i psychologowie przekonają się do tej metody i zostaną odpowiednio przeszkoleni. Kluczową rolę odgrywa tu AKSON Centrum Edukacji, realizując swoją misję – wiedza, która pomaga. Poprzez organizację specjalistycznych szkoleń z zakresu tDCS i udostępnianie wiedzy opartej na dowodach, AKSON Centrum Edukacji dba o dostarczanie kadrze medycznej najświeższych danych naukowych oraz praktycznych kompetencji, niezbędnych do prowadzenia skutecznej terapii tES.
Przyszłość przezczaszkowej stymulacji elektrycznej wygląda ekscytująco
Aktualne badania i rozwój technologii wskazują, że tES będzie coraz skuteczniejsza, łatwiej dostępna i precyzyjnie ukierunkowana. Od domowych urządzeń tDCS zatwierdzonych do leczenia depresji, przez kombinacje tES z treningami poznawczymi czy VR, po inteligentne systemy sterowane przez AI – neuromodulacja prądem wchodzi w nową fazę.
Jeśli trendy te się utrzymają, w ciągu najbliższych lat tES może stać się stałym elementem wyposażenia klinik rehabilitacyjnych i psychiatrycznych na równi z takimi metodami jak przezczaszkowa stymulacja magnetyczna (TMS) czy EEG Biofeedback. Dla pacjentów oznacza to większy wybór bezpiecznych terapii, a dla terapeutów – nowe możliwości pomagania tam, gdzie dotąd medycyna miała ograniczone pole działania.
Pozostaje śledzić literaturę naukową i doskonalić swoje umiejętności. Wiedza i praktyka w zakresie tES to inwestycja w przyszłość neuroterapii – przyszłość, która dzięki innowacyjnym rozwiązaniom dzieje się na naszych oczach. Zapraszamy do rozwoju kompetencji i zapisu na szkolenie tDCS w AKSON Centrum Edukacji, które wniesie nowe możliwości do Państwa praktyki klinicznej.
AUTORKA: Weronika Redos – specjalistka neurokognitywistyki, autorka współpracująca z AKSON Centrum Edukacji