Zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi (ADHD) przez długi czas był postrzegany głównie jako zaburzenie dziecięce. Dziś wiemy, że nawet u ok. 70% osób zdiagnozowanych w dzieciństwie objawy towarzyszące ADHD utrzymują się również w dorosłości3. Część dorosłych trafia do diagnozy dopiero na etapie, gdy trudności w pracy, nauce lub relacjach społecznych stają się uciążliwe i nie do przeoczenia. Diagnozowanie ADHD u dorosłych jest trudniejsze niż u dzieci. Objawy są często maskowane przez wypracowane strategie kompensacyjne, a obraz kliniczny może pokrywać się z innymi zaburzeniami, np. z depresją, zaburzeniami snu czy lękowymi.
W najnowszym artykule, autorstwa specjalistki neurokognitywistyki Weroniki Redos, przyglądamy się roli ilościowej analizy EEG (QEEG) w diagnostyce ADHD u dorosłych. Omawiamy, jakich dodatkowych informacji może dostarczyć specjalistom QEEG, gdzie leżą granice tej metody i jak może wspierać ona dobór odpowiedniej terapii.
Główny problem diagnostyczny u osób dorosłych z ADHD
Październik to Międzynarodowy Miesiąc Świadomości ADHD (Zespołu Nadpobudliwości Psychoruchowej z Deficytem Uwagi). To dobra okazja, aby przyjrzeć się temu, jak diagnostyka neurofizjologiczna, w tym QEEG, może wspierać dobór terapii u dorosłych pacjentów. Diagnoza ADHD u dorosłych opiera się zazwyczaj na określonych kryteriach klinicznych: aktualnym wywiadzie z pacjentem, wywiadzie retrospektywnym dotyczącym dzieciństwa i standaryzowanych skalach. Narzędzia te oceniają wyłącznie zachowanie i subiektywne doświadczenie pacjenta. Nie są one w stanie zmierzyć bioelektrycznej aktywności mózgu i zróżnicować mechanizmów neurofizjologicznych leżących u podstaw trudności z którymi zmaga się pacjent. Tymczasem ADHD jest zaburzeniem heterogenicznym – u różnych osób z tą samą diagnozą mogą występować różne profile aktywności bioelektrycznej mózgu, co może przekładać się na zróżnicowaną odpowiedź na leczenie.
Przegląd systematyczny opublikowany w Frontiers in Psychiatry (Adamou i in., 2020)1 identyfikuje kilka typowych korelatów EEG u dorosłych z ADHD. Należy przy tym podkreślić, że uzyskane w przeglądzie wyniki są mniej spójne niż w populacji dzieci. U dorosłych stwierdzono podwyższoną moc bezwzględną i względną fal theta i alfa, a także ogólne obniżenie aktywności neuronalnej podczas zadań wymagających uwagi. Znany z literatury dziecięcej wskaźnik theta/beta (TBR) u dorosłych jest natomiast znacznie mniej jednoznaczny. Badania porównawcze wskazują, że TBR jest wyraźnym markerem ADHD przede wszystkim u dzieci, podczas gdy u dorosłych jego wartość diagnostyczna jest istotnie niższa.
Ten obraz potwierdzają najnowsze przeglądy literatury. Bogdańska-Chomczyk i in. (2025)2 podkreślają, że u dorosłych z ADHD dominującymi objawami są zaburzenia uwagi, dysregulacja emocjonalna oraz dysfunkcje wykonawcze, a trudności diagnostyczne wynikają w dużej mierze z retrospektywnej oceny objawów z dzieciństwa oraz częstego współwystępowania zaburzeń nastroju i lękowych. Cortese i in. (2025)3, w swoim przeglądzie wskazują z kolei, że wykorzystanie obiektywnych miar diagnostycznych – do których zalicza się QEEG – pozostaje jednym z kluczowych obszarów przyszłych badań nad ADHD u dorosłych.
Wskaźniki QEEG u dorosłych z ADHD – co mówią badania?
Badania nad wzorcami aktywności bioelektrycznej w ADHD, w tym te pochodzące z przeglądu opublikowanego w Cells (Kopańska i Trojniak, 2025)4, obejmującego dane z badań nad QEEG i neurofeedbackiem w ADHD, wskazują na istotną rolę następujących wskaźników:
Stosunek theta/beta (TBR)
TBR określa relację między mocą fal theta (4–8 Hz) a mocą fal beta (12–30 Hz). W populacji dzieci z ADHD jest jednym z najczęściej raportowanych wskaźników EEG/QEEG. Podwyższony TBR sugeruje względny nadmiar aktywności wolnej przy jednoczesnym niedoborze aktywności szybkiej, co może korelować z trudnością w utrzymaniu uwagi. U dorosłych obraz diagnostyczny jest bardziej złożony. Badania skupiające się na populacji dorosłych wykazują, że nie u wszystkich pacjentów obserwuje się wyraźnie podwyższony stosunek fal theta/beta, tak jak ma to miejsce w grupie dzieci z ADHD. Wnioski z przeglądów systemowych1,4 wskazują, że TBR nie powinien być stosowany jako samodzielne narzędzie diagnostyczne ani zastępować oceny klinicznej – a jedynie jako dodatkowy wskaźnik, uzupełniający diagnostykę.
Podwyższona bezwzględna moc fal i wskaźnik asymetrii czołowej
Badania prowadzone na młodych dorosłych z ADHD wykazują podwyższoną bezwzględną moc fal delta w okolicach czołowych oraz podwyższony wskaźnik asymetrii czołowej w porównaniu z grupą kontrolną. Asymetria czołowa (FAI, z ang. frontal asymmetry index) korelowała z wynikami testu Stroopa – miary uwagi i kontroli hamowania reakcji. To jeden z bardziej obiecujących wskaźników QEEG u dorosłych z ADHD, choć wymaga dalszych badań obejmujących większe próby.
Wielowymiarowe analizy QEEG
Współczesne analizy wskazują, że pojedynczy parametr QEEG ma ograniczoną moc diagnostyczną1,4. Większą wartość wykazuje podejście wielowymiarowe – połączenie analizy mocy spektralnej, spójności między obszarami i dynamiki zmian – które w badaniach z zastosowaniem metod uczenia maszynowego osiągają wyższą skuteczność klasyfikacyjną. Ten nowo wyznaczony kierunek może znacząco zmienić kliniczne zastosowanie QEEG w ADHD w najbliższej przyszłości.
QEEG a heterogenność ADHD, czyli o podtypach bioelektrycznej aktywności mózgu
Jedną z najważniejszych obserwacji płynących z badań QEEG w ADHD jest to, że zaburzenie to nie jest jednorodne neurofizjologicznie. Analizy QEEG identyfikują odrębne wzorce aktywności u dorosłych i u dzieci. Obserwowalna jest również różnorodność zapisów wewnątrz populacji – u niektórych pacjentów może występować podwyższona bezwględna moc fal delta lub alfa, obniżona moc fal beta, czy też podwyższony wskaźnik asymetrii czołowej4,5.
Rozpoznanie, do którego podtypu aktywności bioelektrycznej należy pacjent, ma bezpośrednie znaczenie terapeutyczne. Aktualne badania wskazują, że dobór protokołu oparty na indywidualnym profilu QEEG pacjenta, a nie wyłącznie na diagnozie klinicznej i uogólnionych schematach, może istotnie poprawić efekty terapii neurofeedback u pacjentów z ADHD.
QEEG jako narzędzie planowania terapii
W kontekście dorosłych z ADHD, QEEG posiada również kilka udokumentowanych zastosowań, wykraczających poza samą diagnostykę. Należą do nich, m.in.:
Wsparcie w doborze protokołu neurofeedback – znajomość profilu aktywności bioelektrycznej mózgu pacjenta pozwala dobrać odpowiedni protokół terapeutyczny, ukierunkowany na konkretne pasmo lub rejon korowy, w którym widoczne są odchylenia.
Identyfikacja współwystępujących zaburzeń – QEEG może pomóc wskazać występowanie w zapisie wzorców charakterystycznych dla zaburzeń lękowych, depresji czy zaburzeń snu, które często współwystępują z ADHD.
Monitorowanie efektów terapii – porównanie zapisów przed i po serii sesji terapeutycznych pozwala obiektywnie ocenić zmiany w aktywności bioelektrycznej mózgu pacjenta, nawet przed widoczną poprawą kliniczną.
Różnicowanie z innymi zaburzeniami – w przypadkach, gdy obraz kliniczny jest niejednoznaczny, QEEG dostarcza dodatkowych informacji wspierających diagnozę kliniczną.
Należy przy tym zachować ostrożność diagnostyczną – QEEG nie powinno być stosowane jako jedyne narzędzie diagnostyczne w ADHD. Jego wartość leży w uzupełnianiu oceny klinicznej, a nie w jej pełnym zastąpieniu.
QEEG w ADHD – punkt wyjścia do terapii
QEEG oferuje dorosłym pacjentom z ADHD i pracującym z nimi specjalistom coś, czego kliniczna ocena objawowa nie jest w stanie dostarczyć – wgląd w neurofizjologiczne podłoże zaburzenia i dodatkowe informacje, które mogą pokierować dalszym wyborem terapii. Nie jest to narzędzie, które w pełni zastępuje diagnozę kliniczną, ale jest metodą, która może ją znacząco uzupełnić.
AKSON Centrum Edukacji prowadzi dedykowane szkolenia z zakresu QEEG jako narzędzia diagnostycznego i wykorzystywanego w planowaniu protokołów terapeutycznych neurofeedback. Zapraszamy do zapoznania się z ofertą szkoleniową i kontaktu ws. najbliższych terminów: marketing@akson–edu.pl.
WIEDZA, KTÓRA POMAGA.
AUTORKA: Weronika Redos – specjalistka neurokognitywistyki, autorka współpracująca z AKSON Centrum Edukacji
BIBLIOGRAFIA
Adamou, M., Fullen, T., & Jones, S. L. (2020). EEG for Diagnosis of Adult ADHD: A Systematic Review With Narrative Analysis. Frontiers in psychiatry, 11, 871. https://doi.org/10.3389/fpsyt.2020.00871
Bogdańska-Chomczyk, E., Majewski, M. K., & Kozłowska, A. (2025). ADHD in Adulthood: Clinical Presentation, Comorbidities, and Treatment Perspectives. International Journal of Molecular Sciences, 26(22), 11020. https://doi.org/10.3390/ijms262211020
Cortese, S., Bellgrove, M. A., Brikell, I., Franke, B., Goodman, D. W., Hartman, C. A., Larsson, H., Levin, F. R., Ostinelli, E. G., Parlatini, V., Ramos-Quiroga, J. A., Sibley, M. H., Tomlinson, A., Wilens, T. E., Wong, I. C. K., Hovén, N., Didier, J., Correll, C. U., Rohde, L. A., & Faraone, S. V. (2025). Attention-deficit/hyperactivity disorder (ADHD) in adults: evidence base, uncertainties and controversies. World psychiatry : official journal of the World Psychiatric Association (WPA), 24(3), 347–371. https://doi.org/10.1002/wps.21374
Kopańska, M., & Trojniak, J. (2025). From Aberrant Brainwaves to Altered Plasticity: A Review of QEEG Biomarkers and Neurofeedback in the Neurobiological Landscape of ADHD. Cells, 14(17), 1339. https://doi.org/10.3390/cells14171339
Yoon, S. H., Oh, J., Um, Y. H., Seo, H. J., Hong, S. C., Kim, T. W., & Jeong, J. H. (2024). Differences in Electroencephalography Power and Asymmetry at Frontal Region in Young Adults with Attention-deficit/hyperactivity Disorder: A Quantitative Electroencephalography Study. Clinical psychopharmacology and neuroscience : the official scientific journal of the Korean College of Neuropsychopharmacology, 22(3), 431–441. https://doi.org/10.9758/cpn.23.1104