SZKOLENIE SKIEROWANE DO NEUROLOGÓW, PSYCHOLOGÓW, LOGOPEDÓW I FIZJOTERAPEUTÓW
Rehabilitacja po udarze mózgu lub uszkodzeniu centralnego układu nerwowego bywa długa, żmudna i nie zawsze przynosi efekty proporcjonalne do włożonego wysiłku. Wynika to między innymi z tego, że uszkodzony mózg może cechować się mniejszą plastycznością – trudniej przeorganizować mu swoje sieci neuronalne i przejmować funkcje utraconych obszarów.
W takich przypadkach pojawia się pytanie: czy możemy przygotować mózg do rehabilitacji? Czy przezczaszkowa stymulacja elektryczna (tES) może zwiększyć plastyczność kory i sprawić, że ćwiczenia rehabilitacyjne przyniosą lepsze efekty? W najnowszym artykule, autorstwa specjalistki neurokognitywistyki Weroniki Redos, przyglądamy się temu, co najnowsze badania mówią o łączeniu tES z neurorehabilitacją.
Stymulacja jako wzmocnienie rehabilitacji
Sens łączenia tES z rehabilitacją wynika bezpośrednio z mechanizmów działania stymulacji elektrycznej. tDCS (przezczaszkowa stymulacja prądem stałym) nie “naprawia” mózgu i nie zastępuje ćwiczeń neurorehabilitacyjnych. Sprzyja natomiast osiągnięciu przez mózg pacjenta stanu zwiększonej gotowości neuronów do tworzenia i wzmacniania nowych połączeń synaptycznych. Jeśli w tym czasie pacjent wykonuje zadanie rehabilitacyjne, np. ćwiczenie ruchowe, trening językowy, zadanie pamięciowe, efekt uczenia się jest wzmocniony w porównaniu z ćwiczeniem bez stymulacji.
To, dlatego w badaniach łączących tES z rehabilitacją kluczowe jest jednoczesne stosowanie obu metod. Równoległe wykonywanie ćwiczeń neurorehabilitacyjnych pozwala mózgowi uczyć się intensywniej, podczas gdy stymulacja moduluje jego pobudliwość.
tDCS a udar mózgu
Udar mózgu jest jednym z obszarów, w których tES – a szczególnie tDCS – ma największe oparcie w badaniach klinicznych. Badania wykazują umiarkowany, ale istotny statystycznie efekt tDCS w połączeniu z rehabilitacją w zakresie poprawy funkcji górnych kończyn po udarze.
W rehabilitacji ruchowej stymulacja anodowa nad obszarem ruchowym półkuli dotkniętej udarem zwiększa pobudliwość tej okolicy, ułatwiając reorganizację sieci ruchowych. Stymulacja katodowa nad homologicznym obszarem zdrowej półkuli działa odwrotnie – redukuje nadmierne hamowanie narzucane uszkodzonej półkuli przez zdrową stronę. Obie strategie, stosowane osobno lub łącznie, dają mierzalne efekty kliniczne.
Warto podkreślić, że tDCS stosowana samodzielnie (bez towarzyszącej rehabilitacji) przynosi znacznie słabsze efekty. To właśnie synergia stymulacji i ćwiczeń sprawia, że połączenie tych metod przynosi pozytywne efekty terapeutyczne.
Funkcje poznawcze, językowe oraz rola logopedy i neuropsychologa
Zastosowanie tES w neurorehabilitacji nie ogranicza się do funkcji ruchowych. Badania wskazują na jej potencjał w rehabilitacji zaburzeń mowy i językowych, np. w przypadku afazji występującej po udarze. Wyniki metaanaliz wskazują, że tDCS stosowana podczas terapii logopedycznej może wzmacniać efekty leczenia anomii (zaburzeń nazywania), fluencji słownej i rozumienia.
Również pacjenci z zaburzeniami poznawczymi, występującymi po udarze, mogą odnieść korzyść z połączenia tES z treningiem poznawczym, co potwierdzają wyniki badań z ostatnich lat. Pacjenci doświadczający poudarowych zaburzeń poznawczych (PSCI, z ang. post-stroke cognitive impairment) – w tym osłabienia pamięci roboczej, uwagi czy funkcji wykonawczych – dzięki terapii prowadzonej pod okiem neuropsychologa, łączącej tDCS z treningiem poznawczym, mogą zauważyć przyspieszoną poprawę funkcjonowania w porównaniu z samym treningiem.
Terapia neuromodulacyjna wymaga z natury wspólnej pracy wielu specjalistów. Neurolog lub psychiatra, który zleca i nadzoruje stymulację, powinien działać w ścisłej współpracy z neuropsychologiem planującym terapię oraz logopedą prowadzącym rehabilitację mowy. Dobry plan terapii neuromodulacyjnej to plan przygotowany przez współpracujących ze sobą specjalistów z różnych dziedzin.
Neurorehabilitacja z tES – jak to wygląda w praktyce?
W praktycznym ujęciu sesja tES połączona z rehabilitacją wygląda następująco: pacjent ma założone na głowie elektrody i jednocześnie wykonuje ćwiczenia terapeutyczne (ruchowe, językowe lub poznawcze) przez około 20–30 minut. Standardowo sesje prowadzone są kilka razy tygodniowo, przez okres kilku tygodni. Dobór miejsca stymulacji, polaryzacji elektrod i protokołu wynika ze znajomości lokalizacji uszkodzenia i wyznaczonych celów terapeutycznych.
Warto pamiętać, że tES w neurorehabilitacji to wciąż dynamicznie rozwijająca się dziedzina. Istnieje wystarczająco dużo dowodów, by stosować ją klinicznie przy zachowaniu właściwych wskazań i protokołów, ale jednocześnie niezbędne jest indywidualne podejście do każdego pacjenta.
AKSON Centrum Edukacji prowadzi szkolenie z zakresu tES i jej zastosowań w neurorehabilitacji, skierowane do neurologów, neuropsychologów, logopedów i fizjoterapeutów. Program łączy podstawy neurofizjologiczne z praktycznym podejściem do planowania terapii neuromodulacyjnej. Wszystkich zainteresowanych zapraszamy do zapoznania się z programem szkolenia dostępnym na naszej stronie internetowej.
WIEDZA, KTÓRA POMAGA
AUTORKA: Weronika Redos – specjalistka neurokognitywistyki, autorka współpracująca z AKSON Centrum Edukacji
Bibliografia
Fu, Y., Wang, W., Yan, Q., Zhu, C., Chai, S. C., Subramaniam, P., Yao, L., & Singh, D. K. A. (2026). Effectiveness of transcranial electrical stimulation combined with dual-task training in stroke, mild cognitive impairment and Parkinson’s disease: a systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Frontiers in human neuroscience, 19, 1688110. https://doi.org/10.3389/fnhum.2025.1688110
Lee, J. H., Jeun, Y. J., Park, H. Y., & Jung, Y. J. (2021). Effect of Transcranial Direct Current Stimulation Combined with Rehabilitation on Arm and Hand Function in Stroke Patients: A Systematic Review and Meta-Analysis. Healthcare (Basel, Switzerland), 9(12), 1705. https://doi.org/10.3390/healthcare9121705
Navarro-López, V., Del Valle-Gratacós, M., Fernández-Matías, R., Carratalá-Tejada, M., Cuesta-Gómez, A., & Molina-Rueda, F. (2021). The Long-Term Maintenance of Upper Limb Motor Improvements Following Transcranial Direct Current Stimulation Combined with Rehabilitation in People with Stroke: A Systematic Review of Randomized Sham-Controlled Trials. Sensors (Basel, Switzerland), 21(15), 5216. https://doi.org/10.3390/s21155216
Raymer, A. M., & Johnson, R. K. (2024). Effectiveness of Transcranial Direct Current Stimulation as an Adjuvant to Aphasia Treatment Following Stroke: Evidence From Systematic Reviews and Meta-Analyses. American journal of speech-language pathology, 33(6S), 3431–3443. https://doi.org/10.1044/2024_AJSLP-23-00312
Shang, W., Choi, B., Zhan, Q., Wu, J., & Xu, D. (2026). Neuromodulation and rehabilitation of post-stroke cognitive impairment: challenges and prospects. Frontiers in psychiatry, 17, 1780907. https://doi.org/10.3389/fpsyt.2026.1780907
Yu, L., Chen, H., Chen, C., Lin, Y., Huang, Z., Wang, J., & Chen, Q. (2025). Efficacy of anodal transcranial direct current stimulation for upper extremity function after ischemic stroke: A systematic review of parallel randomized clinical trials. Journal of stroke and cerebrovascular diseases : the official journal of National Stroke Association, 34(1), 108112. https://doi.org/10.1016/j.jstrokecerebrovasdis.2024.108112
Zheng, K., Guo, L., Liang, W., & Liu, P. (2025). Comparison of the effects of transcranial direct current stimulation combined with different rehabilitation interventions on motor function in people suffering from stroke-related symptoms: a systematic review and network meta-analysis. Frontiers in neurology, 16, 1586685. https://doi.org/10.3389/fneur.2025.1586685