SZKOLENIE DLA LEKARZY I TECHNIKÓW SPECJALIZUJĄCYCH SIĘ
W ZAKRESIE NEUROLOGII, PSYCHIATRII I REHABILITACJI

Nieinwazyjna przezczaszkowa stymulacja elektryczna (tES) zyskuje coraz szersze zastosowanie jako uzupełnienie tradycyjnych metod leczenia w neurologii i psychiatrii. Choć tES nie jest jeszcze rutynowym standardem opieki, rosnąca liczba badań potwierdza jej skuteczność i bezpieczeństwo w różnych przypadkach klinicznych.

W artykule autorstwa specjalistki neurokognitywistyki, Weroniki Redos, przedstawiamy, jak techniki tES są wykorzystywane w neurorehabilitacji i psychiatrii, omawiając konkretne przykłady zastosowań – od rehabilitacji pacjentów po udarze, przez terapię bólu neuropatycznego, po leczenie depresji i zaburzeń neurorozwojowych.

tES w rehabilitacji neurologicznej

W neurorehabilitacji, przezczaszkowa stymulacja elektryczna jest wykorzystywana do wspomagania powrotu funkcji utraconych na skutek uszkodzenia mózgu, a liczne ośrodki rehabilitacyjne wdrażają protokoły tES jako dodatek do klasycznej fizjoterapii i farmakoterapii. tES (w szczególności tDCS) znajduje przede wszystkim zastosowanie u pacjentów po udarze mózgu. Badania wykazały, że anodowa stymulacja uszkodzonej półkuli lub katodowa stymulacja półkuli zdrowej (w celu zniesienia jej nadmiernej dominacji) przekłada się na lepsze efekty rehabilitacji ruchowej u pacjentów poudarowych. Podobnie w przypadku zaburzeń mowy (afazji) – tES (najczęściej tDCS) aplikowana do ośrodków mowy może wspierać terapię logopedyczną i przyspieszać odzyskiwanie zdolności językowych.

Kolejnym obszarem neurorehabilitacji, w którym tES znajduje zastosowanie, są zaburzenia poznawcze. U osób z lekkimi deficytami pamięci czy we wczesnych stadiach choroby Alzheimera, stymulacja prądem stałym okolic ciemieniowych i przedczołowych jest obecnie badana pod kątem poprawy pamięci i uwagi. Pierwsze wyniki są obiecujące – regularne sesje tDCS w połączeniu z treningiem poznawczym pomagają niektórym pacjentom poprawić ich umiejętność koncentracji i zapamiętywania.

Innym przykładem zastosowania tES w neurorehabilitacji jest choroba Parkinsona.
Choć tES nie zastąpi leczenia farmakologicznego, istnieją próby wykorzystania stymulacji jako dodatkowego wsparcia procesów rehabilitacyjnych w celu polepszenia koordynacji ruchowej czy funkcji wykonawczych.

tES bada się także w terapii bólu neuropatycznego i zespołów bólu przewlekłego. Stymulacja obszarów czuciowych i przedczołowych bywa stosowana u pacjentów z bólem fantomowym, fibromialgią czy przewlekłymi napadami migrenowymi, często przynosząc redukcję dolegliwości bólowych dzięki modulacji sieci neuronalnych odpowiedzialnych za percepcję bólu. W Polsce pierwsze tego typu terapie prowadzone są m.in. w poradniach leczenia bólu, gdzie tDCS pełni rolę bezpiecznej, nieuzależniającej metody uzupełniającej farmakoterapię.

Co ważne, efekt tES jest komplementarny wobec ćwiczeń – sesja stymulacji może poprzedzać trening ruchowy czy poznawczy, aby wywołać tzw. efekt primingu, czyli przygotowania mózgu na ćwiczenia w celu zwiększenia skuteczności rehabilitacji.

tes w psychiatrii i neuropsychologii

W dziedzinie zdrowia psychicznego przezczaszkowa stymulacja elektryczna stała się obiektem intensywnych badań jako potencjalna metoda terapii zaburzeń nastroju, lękowych czy neurorozwojowych. Szczególnie dużo uwagi poświęcono tDCS jako wsparciu leczenia depresji (zwłaszcza depresji lekoopornej). Badania wskazują, że stymulacja tDCS lewostronnej grzbietowo–bocznej kory przedczołowej (DLPFC) może łagodzić objawy depresji poprzez zwiększenie aktywności neuronalnej w obszarze odpowiedzialnym za regulację nastroju. Co istotne, efekty tDCS w depresji często pojawiają się już po kilkunastu sesjach, zwłaszcza gdy łączy się stymulację z równoległą psychoterapią lub treningami poznawczymi. Stymulacja prądem zmiennym (tACS) jest również badana w kontekście depresji, głównie pod kątem wpływu na rytmy mózgowe.

Kolejnym ważnym obszarem zastosowań tES w psychiatrii są zaburzenia lękowe i PTSD, gdzie modulacja obwodów neuronalnych może wspomagać terapię behawioralną. Choć tDCS nie usuwa przyczyny lęku, eksperymentalnie stosuje się ją w celu zwiększenia kontroli korowej nad reakcjami lękowymi. Również schizofrenia i halucynacje są przedmiotem badań
z wykorzystaniem tACS. Pierwsze doniesienia wskazują na przejściowe zmniejszenie nasilenia omamów słuchowych u części pacjentów, co otwiera ciekawy kierunek dalszych badań.

Ponadto tES w zaburzeniach uzależnień jest analizowane pod kątem redukcji głodu narkotykowego czy alkoholowego – nieinwazyjna stymulacja układu nagrody (np. obszarów czołowych i limbicznych) może pomagać w osłabieniu kompulsywnej potrzeby sięgania po substancje.

Coraz częściej bada się tDCS/tACS również jako uzupełnienie terapii u pacjentów z ADHD, autyzmem czy trudnościami w nauce. Przykładowo, u dzieci z ADHD stosuje się łagodną stymulację tDCS grzbietowo–bocznej kory przedczołowej (DLPFC), co ma na celu poprawę koncentracji i redukcję impulsywności. Dodatkowo tACS w tej grupie – dostrojony do fal theta/beta – może sprzyjać normalizacji występujących w ADHD charakterystycznych nieprawidłowości rytmów mózgowych, wzmacniając efekty treningów uwagi. Wstępne wyniki sugerują poprawę w testach uwagi u części dzieci poddanych takiej kombinowanej terapii (stymulacja + trening poznawczy).

tES jako przyszłość neurorehabilitacji i terapii psychiatrycznej

Przezczaszkowa stymulacja elektryczna znajduje zastosowanie w wielu dziedzinach klinicznych – od rehabilitacji pacjentów z uszkodzeniem mózgu, przez leczenie bólu przewlekłego, po wspomaganie terapii zaburzeń psychicznych. Jej skuteczność została potwierdzona m.in. w depresji lekoopornej, wspomaganiu powrotu funkcji ruchowych po udarze czy redukcji bólu neuropatycznego.

Aby tES stało się wartościowym narzędziem w rękach doświadczonych klinicystów, podnoszącym efektywność kompleksowego planu terapeutycznego, niezbędne jest odpowiednie przeszkolenie personelu medycznego. W AKSON Centrum Edukacji prowadzimy szkolenia dedykowane metodzie tDCS, gdzie uczymy kompleksowego podejścia – od zrozumienia sposobu działania technologii po wdrożenie jej w zindywidualizowanych protokołach terapeutycznych. Zapoznaj się z naszą ofertą szkoleń i zacznij korzystać z pełni możliwości oferowanych przez tES już dziś.

AUTORKA: Weronika Redos – specjalistka neurokognitywistyki, autorka współpracująca
z AKSON Centrum Edukacji